De basis op orde, pleidooi voor inclusieve aanpak kwetsbare jongeren

Als jongeren 18 worden zijn ze voor de wet volwassen. Er verandert veel voor ze maar voor jongeren in de jeugdhulp verandert er nog veel meer; de jeugdhulp stopt. Jongeren kunnen nog wel een beroep doen op verlengde jeugdhulp, maar vaak zijn ze zorgmoe. Ze willen het zelfstandig uitzoeken. Maar een deel van deze jongeren redt het niet zonder ondersteuning. Juist door deze knip in de hulpverlening bij 18 jaar komen ze in problemen zoals schulden, onderwijsachterstand, verslavingen en huisuitzettingen. Maar liefst 50-60% van de dak- en thuisloze jongeren heeft een voorgeschiedenis in de jeugdhulp.

Onderzoek

Sinds de verantwoordelijkheid voor jeugdhulp bij gemeenten terecht is gekomen, is de aandacht voor het overgangsprobleem toegenomen. Van de Straat, een samenwerkingsverband tussen projectpartner Stichting Zwerfjongeren Nederland en Drift/ Erasmus Universiteit, liet onderzoek doen naar de problemen rond 18min/18plus en hoe gemeenten omgaan met hun veranderde verantwoordelijkheden. Het rapport ‘de Basis op Orde’ doet ook aanbevelingen voor een bredere aanpak.

Nieuwe kansen

In 1988 werd de leeftijdsgrens voor de jeugdhulpverlening verlaagd van 21 naar 18 jaar. Hoewel de gevolgen hiervan al snel duidelijk werden, duurde het tot 2015 tot het probleem duidelijk op de agenda kwam. Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor zowel jeugdhulp en volwassenenzorg. De wet Wmo 2015 bepaalt ook dat gemeenten verplicht zijn nazorg te verlenen na jeugdhulp als dat nodig is. Omdat de verantwoordelijkheid nu op een plaats samenkomt, biedt dat kansen. Hulpverleners en ambtenaren gebruiken de aandacht om de gebroken overgangsperiode aan te kaarten en structureel op te lossen.

Een soepele overgang

Gemeentes proberen de problemen die ontstaan door de knip aan te pakken maar komen in de praktijk obstakels tegen. Een soepele overgang is op het moment alleen mogelijk als het probleem gezien wordt als een uitzondering maar die individuele aanpak is erg afhankelijk van de inzet en vaardigheden van de directbetrokkenen. Hulpverleners en ambtenaren pleiten voor een standaardoplossing voor hulp aan kwetsbare jongeren maar die is door de diversiteit van de doelgroep en de complexiteit van de problemen moeilijk te vinden. De knip tussen 18min/ 18plus is volgens respondenten geen geïsoleerd probleem maar hangt samen met de overgang naar volwassenheid en de belangrijke onderwerpen die in die levensfase spelen zoals huisvesting, inkomen, werk en onderwijs.

Aanbevelingen

De onderzoekers wijzen erop dat de problemen die ontstaan bij de overgang van 18min naar 18plus niet geïsoleerd zijn. Een soepele overgang is niet voldoende. Ze pleiten voor een aanpak die voorziet in basale noden, zoals een dak boven het hoofd, toegang tot onderwijs en een toereikend inkomen. Of het lukt om de sociale uitsluiting van jongeren meer bij de wortel aan te pakken is de vraag. Het is een politieke keuze omdat de onderliggende problematiek samenhangt met onvoldoende betaalbare huisvesting, onvoldoende inkomen, een beperkt sociaal netwerk en beperkte toegang tot onderwijs.

Verder lezen:
Lees meer over het onderzoek op de website van SZN
Op deze pagina is ook de link te vinden naar het onderzoek zelf.