Toen Ronja 20 jaar was, raakte ze haar appartement kwijt. Drie jaar lang had ze geen thuis, maar ze zag zichzelf niet als dakloos persoon. ‘Dakloze mensen worden vaak weggezet als een probleem, of het is hun ‘eigen schuld’. Ik wilde me daarmee niet identificeren.’ Toen ze hulp zocht bij de gemeente liep ze vast. ‘Ze zagen mij als zelfredzame vrouw, omdat ik er niet uitzag als het stereotype dakloze. De baliemedewerkers raadden me aan om terug te vallen op mijn netwerk. Maar dat had ik niet.’
‘Zet ervaringsdeskundigen in, zij zien de blinde vlekken’
Elke dag zet Ronja Bruijns-Shoblaq zich in om te veranderen hoe we naar dakloosheid kijken en ermee omgaan. Ze pleit voor representatief onderzoek en neemt beleidsmakers mee de straat op, om te laten zien waar het systeem faalt. ‘Ik wil de kloof tussen beleid en praktijk dichten.’
Mede lezen?
Dit artikel komt uit ons magazine Mede Mogelijk Maken. Meer lezen? Vraag een abonnement aan en ontvang het magazine voortaan gratis in je brievenbus.
De kracht van ervaringskennis
Ronja’s verhaal is een voorbeeld van wat zij zelf ‘verborgen dakloosheid’ noemt: mensen die niet worden gezien, door zichzelf én door het systeem. Daarom zet ze zich als ETHOS-onderzoeker bij Hogeschool Utrecht in voor een representatieve telling van het aantal dak- en thuisloze mensen. Vanuit die rol dringt ze er in elke regio op aan om ervaringsdeskundigen onderdeel te maken van de onderzoeksteams. ‘Zij beschikken over inzichten die je alleen krijgt door het zelf mee te maken.’ Zoals het kennen van plekken waar mensen zonder thuis verblijven, denk aan bibliotheken of informele adressen. ‘Door de blinde vlekken mee te nemen in onderzoek krijg je realistische cijfers. Ervaringsdeskundigheid is dus onmisbaar.’
Ik neem beleidsmakers mee in mijn speelveld. Op straat zijn we allemaal gewoon mensen.
Geen vinkje
Gelukkig schakelen overheden steeds vaker ervaringsdeskundigen in. ‘Helaas betekent dat niet meteen dat het probleem is opgelost. Op veel plekken worden ervaringsdeskundigen nog geplaatst als ‘vinkje’ – verplichting voldaan. Ook roepen veel onderzoekers hen pas in wanneer zij vinden dat hun deskundigheid ertoe doet. Terwijl het juist zo belangrijk is om hen van begin tot eind te laten meedraaien als volwaardig expert. Ik doe daarom elke dag mijn best om duidelijk te maken dat ervaringsdeskundigheid niet een doel an sich is, maar een middel om een doel te bereiken.’
Van papier naar de straat
En Ronja doet meer om vooroordelen te doorbreken. Naast haar werk bij Hogeschool Utrecht organiseert ze straatwandelingen in Den Haag voor beleidsmakers. Daar laat ze zien hoe beleid in de praktijk uitpakt. Hoe iemand dakloos kan raken, vaak zonder eigen schuld. Wat Ronja regelmatig hoort? ‘Ik wist helemaal niet dat dit in Nederland kon.’ Dié realisatie is volgens haar het begin van verandering. ‘Niemand is individueel verantwoordelijk voor hoe het systeem is gegroeid. Maar het is wel ónze verantwoordelijkheid.’
