ETHOS telling dak- en thuisloosheid in Nederland

Wat is het probleem?

De afgelopen decennia is de groep dak- en thuisloze mensen veranderd. Nieuwe groepen zijn bijvoorbeeld jongeren, vrouwen, arbeidsmigranten of economisch dakloze mensen. Deze groepen worden in de huidige monitoring niet of onvoldoende meegeteld. Experts, opvangorganisaties en beleidsmakers geven aan dat de schattingen van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) slechts een deel van de werkelijke situatie weergeven. Dit is in de eerste plaats een probleem omdat dus niet duidelijk is wat de werkelijke omvang is van de groep dak- en thuisloze mensen. In de tweede plaats kent dak- en thuisloosheid vaak verschillende fases die elkaar snel kunnen opvolgen: verblijf bij vrienden, in een vakantiewoning, in de noodopvang en op straat wisselen elkaar af. Een beleid gericht op voorkomen en uitbannen van dakloosheid vraagt om een brede definitie en bijbehorende meting.

De methode: tellen op basis van ETHOS

Hogeschool Utrecht maakt bij de telling gebruik van de ETHOS classificatie, die in Europa wordt gezien als de best onderbouwde en meest gezaghebbende manier om dakloosheid te meten. ETHOS staat voor ‘European Typology of Homelessness and Housing Exclusion’ en is in 2006 in Vlaanderen ontwikkeld door Prof dr. Koen Hermans van de Katholieke Universiteit (KU) Leuven. De methode gaat uit van een eendaagse telling in een gemeente of regio, een zogenoemde point-in-time-meting. Alle organisaties of mensen die in aanraking komen met dak- en thuisloze mensen vullen op de dag van de telling vragenlijsten in over mensen die vallen in de ETHOS categorieën. Naast gemeentelijke diensten en de maatschappelijke opvangorganisaties doen bijvoorbeeld ook welzijnsorganisaties, huisartsen, scholen, ervaringsdeskundigen en vrijwilligersinitiatieven mee zodat ook minder zichtbare groepen geteld worden.

Gebrek aan volwaardige huisvesting

De benadering hanteert een definitie waarbij dakloosheid wordt gezien als een gebrek aan volwaardige huisvesting. Dit omvat verschillende leefsituaties van dak- en thuisloosheid. Deze zijn:

• mensen die leven in de openbare ruimte;
• mensen in de noodopvang;
• mensen in een tijdelijke opvang voor dakloze mensen;
• mensen die uitstromen uit een instelling;
• mensen in niet-conventionele woonplekken (zoals auto, kraakpand, vakantiewoning);
• mensen die tijdelijk verblijven bij familie, vrienden of kennissen;
• mensen met dreigende huisuitzetting.

Aanmelding ETHOS telling ronde 5

Kansfonds en Hogeschool Utrecht werken aan opschaling en structurele inbedding van de ETHOS telling. Op dit moment is de uitvoering van ronde 4 in volle gang: 11 regio’s nemen deel aan de ETHOS telling in 2026. De resultaten worden bekendgemaakt in december 2026.

Momenteel kunnen regio’s zich aanmelden voor ronde 5 van de ETHOS telling, deze loopt van januari 2027 tot december 2027. Voor de aanmelding vragen wij onder andere om bestuurlijke instemming van de regio (MO/BW) en om beschikbaarheid van een regiocoördinator (projectleider) voor een periode van 1 jaar. Eind maart 2026 kunnen wij definitief uitsluitsel geven over deelname.

Contact

Hieronder vind je antwoorden op veel gestelde vragen over de ETHOS telling. Staat jouw vraag er niet bij? Mail dan programma-adviseurs Eva Mos of Kelly Bezema.

Help mee

Het volgende ETHOS-onderzoek willen we nog grootser aanpakken daarom zijn we op zoek naar co-financiers. Word onze partner in dit onderzoek en help zo mee aan noodzakelijke verandering. Neem voor meer informatie contact op met Bart Hellendoorn.