‘De overheid verwacht dat mensen zelf de stap naar hulp zetten’

Twee Alkmaarse inloophuizen besloten in 2021 hun krachten te bundelen. Een enorme operatie met maar liefst 150 vrijwilligers en twee coördinatoren. Nu het stof is neergedaald, blikken we samen terug: wat heeft de fusie hen gebracht en welke lessen zijn geleerd? ‘Als één organisatie kunnen we echt pionieren.’

De voordeur van de inloop bij Alkmaar Thuis zwaait open. ‘Is er nog plek?’, vraagt een vaste bezoeker. Coördinator Ruth de Bruin knikt. ‘Zeker, pak maar een bord.’ De man schuift aan bij de rest van de bezoekers aan de ontbijttafel, smeert een boterham en begint een praatje met zijn buurman.

Ruimte om te pionieren

Alkmaar Thuis is een fusieorganisatie van inloophuizen De Steiger en De Zwaan. Soms fuseren inloophuizen vanwege financiële nood, zo niet bij Alkmaar Thuis. ‘Het idee ontstond in coronatijd’, vertelt penningmeester Judith van Rosmalen. ‘De Zwaan bleek te klein om anderhalve meter afstand te houden. De Steiger was wél groot genoeg, en bovendien beschikbaar in de ochtend. Al snel beseften we: samen kunnen we veel meer betekenen en ook veel meer mensen bereiken.’ Ruth vult aan: ‘Als één organisatie kunnen we onze activiteiten uitbreiden en écht pionieren.’

Een van die ambities: mensen bereiken die nu buiten beeld blijven. ‘We zien dat onze huidige gasten ouder worden’, zegt Ruth. ‘Sommigen komen hier al vijftien jaar. Dat maakt dat we moeten nadenken over de toekomst: wie weten we nu nog niet te bereiken? Voor sommige mensen is de drempel naar de inloop hoog. Schaamte speelt een rol, en ze voelen zich niet altijd thuis tussen de andere bezoekers. Dankzij de fusie is er meer ruimte gekomen om actief op zoek te gaan naar deze doelgroepen. We gaan nu letterlijk op pad, bijvoorbeeld met de Babbelbak – een bakfiets met een bakkie koffie of thee – om mensen op straat op te zoeken en ook daar aandacht en warmte te bieden.’

Van grote betekenis

Alkmaar Thuis is voor veel bezoekers een van de weinig plekken waar ze terechtkunnen. Veel van hen missen een sociaal netwerk, kampen met psychische problemen, leven in armoede of zijn dak- of thuisloos. Eenzaamheid speelt een grote rol. De hele week door organiseert Alkmaar Thuis activiteiten en ondersteuning: van een maaltijd tot financiële begeleiding, van het schrijven van een levensverhaal tot de gespreksgroep ‘Rouw en verlies’. En binnenkort komt daar een kapper bij. ‘We creëren een thuisgevoel’, zegt Ruth. ‘Dat als je binnenkomt iemand vraagt: “Hoe gaat het met je?” En dat iemand het ziet als het niet zo goed gaat.’

De vrijwilligers en coördinatoren van Alkmaar Thuis maken hierbij het verschil. Ze houden de vinger aan de pols bij bezoekers. ‘We respecteren hun manier van leven en zijn er met aandacht en geduld’, legt Ruth uit. ‘Door nabij te zijn, groeit het vertrouwen soms weer. Het vergt een lange adem, maar vanuit dat contact zien we de ingang die nodig is om een brug te slaan naar hulpverlening. Als iemand na jaren op straat bijvoorbeeld tegen je zegt: “Ik trek dit niet meer.”’

Brugfunctie naar hulp

Volgens Ruth sluit de reguliere hulpverlening in Alkmaar niet altijd aan op de mensen die bij de inloop komen. ‘De overheid verwacht dat mensen zelf de stap naar hulp zetten. Maar daarmee legt ze alle verantwoordelijkheid bij de mensen zelf. Beleidsmakers denken: hoe moeilijk kan het zijn om een hulpverlener te bellen? Best moeilijk, kan ik zeggen. De een heeft geen beltegoed, een tweede moeite met plannen, een derde weet niet dat die hulp nodig heeft, een vierde dat er überhaupt hulp mogelijk is.’

Beleidsmakers denken: hoe moeilijk kan het zijn om een hulpverlener te bellen? Best moeilijk, kan ik zeggen.

Ruth de Bruin Coördinator bij Alkmaar Thuis

Aandacht voor verschillen

De fusie bracht ook uitdagingen met zich mee. Met 150 vrijwilligers en twee organisaties die samenkomen, moest iedereen opnieuw zijn plek vinden. ‘We gingen in het begin vooral uit van de overeenkomsten’, zegt Judith. ‘Maar hoe mooi het ook is om je te richten op wat je bindt, er zijn natuurlijk ook altijd verschillen. Zo moesten vrijwilligers van De Zwaan wennen aan de drukte bij De Steiger. Daar zijn we ook vrijwilligers door kwijtgeraakt. Achteraf denken we: we hadden die verschillen in een vroeg stadium samen goed moeten bespreken. Juist omdat de inloop draait op de inzet van al die vrijwilligers.’

Meer mensen, meer meningen

Een andere les was de omvang van het bestuur. In eerste instantie gingen beide besturen samen verder: acht bestuursleden in totaal. Judith: ‘Bij een incident in de huiskamer merkten we dat zo’n groot bestuur best lastig kan zijn. Met veel verschillende meningen, terwijl je juist snel moet handelen.’ Door natuurlijk verloop bestaat het bestuur nu uit vier mensen. ‘Dat is een prettig aantal, en omdat we allemaal nieuwe bestuursleden zijn, kijken we ook echt alleen door de bril van Alkmaar Thuis.’

Alkmaar Thuis Pieter

Alles begint met taal

Gastheer Hans (73), soep- en klusjesman Pieter (in de 70), en taalvrijwilliger Anita (60) maakten de fusie van dichtbij mee. ‘Och, zoveel is er niet veranderd’, zegt Pieter nuchter. Anita is enthousiast over de veranderingen. ‘Ik geef taalles aan vluchtelingen en statushouders. Veel mensen die voor het eerst bij mij komen, spreken nog geen woord Nederlands. Doordat we nu één organisatie zijn en Taal Thuis onder Alkmaar Thuis valt, kunnen we meer voor mensen betekenen.’

‘Dankzij de fusie hebben we Taal Thuis kunnen uitbreiden’, legt Ruth uit. ‘Dat was nodig, we zien veel laaggeletterdheid bij de inloop. Mensen die wij ontmoeten, komen vaak niet in aanmerking voor reguliere taalles. Zij hebben een-op-een-begeleiding nodig. Dankzij de taallessen van vrijwilligers zoals Anita, krijgen mensen wel de kans om mee te doen in de samenleving.’

Iets doen voor anderen

Een deel van de vrijwilligers kent de inloop ook als gast. Zo prikt Hans al tien jaar elke week een vorkje mee op woensdagavond. ‘Ruth vroeg me 2,5 jaar geleden of ik gastheer wilde worden. Ik dacht: als ik er toch al ben, kan ik net zo goed een handje helpen.’ Pieter is manusje van alles: doet de was, kookt soep voor de viering – kerkdienst – op zondag, en repareert wat er kapot is. ‘Ik kwam jaren geleden zonder vaste plek in Alkmaar aan. Op een dag dacht ik: ik wil dit niet meer. Met mijn heftruckdiploma had ik binnen twee dagen werk en dankzij de verslavingszorg vond ik een woning. Nu beteken ik iets voor anderen in dezelfde situatie. Ik steek hier graag de handen uit de mouwen.’

‘Het vrijwilligerswerk is ook goed voor mij’, zegt Anita. ‘Het houdt me overeind als mijn leven zwaar voelt. De mensen die hier komen, hebben heel veel meegemaakt in hun leven. Vaak zitten ze er nog middenin. Door samen op te trekken, betekenen we wat voor elkaar.’

Meer weten?

Om het werkveld van inloophuizen kracht bij te zetten, hebben fondsen, Netwerk DAK en inloophuizen zich verenigd in Fonds Franciscus, dat door Kansfonds wordt gefaciliteerd.

Lees meer over Fonds Franciscus

Zo sterk als het vrijwilligersteam

En zo brengt iedere vrijwilliger iets eigens mee, stelt Ruth. ‘Levenservaring, motivatie en bevlogenheid. De een begeleidt een activiteit of wast de keukendoeken, de ander helpt met koken of neemt deel aan het bestuur. Onze organisatie is zo sterk als het vrijwilligersteam. We hebben maar twee betaalde krachten en dat zijn de coördinatoren. Zonder de inzet van al die vrijwilligers kan de inloop de deuren wel sluiten. We doen dit met elkaar, iedereen heeft een taak – samen maken we het verschil.’

Stip op de horizon

Voor inloophuizen die ook willen fuseren hebben Ruth en Judith een belangrijk advies. ‘Roep hulp in van buiten’, zegt Judith. ‘Zo’n traject is echt te complex voor een vrijwilligersorganisatie. Wij zijn in de verschillende fases begeleid door Fonds Franciscus, onder andere bij de gesprekken over de verschillen.’

En ook bij de volgende stap vraagt het bestuur hulp. ‘We gaan onze stip op de horizon opnieuw bepalen’, zegt Ruth. ‘We kijken ernaar uit om met een neutraal iemand te praten over waarom we de dingen doen zoals we ze doen. Als die basis er ligt, kunnen we de plannen en activiteiten die nog komen eraan toetsen.’

  • Fonds Franciscus

    Inloophuizen zijn een veilige en warme plek voor dak- en thuisloze mensen. Met Fonds Franciscus bieden we financiering, trainingen en ondersteuning op maat.

    Alles over Fonds Franciscus