‘Voor ons is deze gift echt een lifesaver’ 

Het Hushu House, een informatie- en steunpunt voor ongedocumenteerde mensen in Amsterdam Zuidoost, is deze bloedhete vrijdagmiddag het domein van de Dynamic Mothers. Enthousiast brengen zij hun kersverse ondernemingen onder de aandacht. Niet alleen met een presentatie van hun businessplannen, maar ook met een levendige markt waar ze hun producten verkopen. Overheerlijke jollof rijst, pittige kip, cakejes, en andere gerechten uit de West-Afrikaanse keuken vinden gretig aftrek. Maar ook haarextensies, plaknagels, nepwimpers, make-up en verzorgingsproducten raken snel uitverkocht.

Moderne slavernij

Ukamaka is de coördinator van het Dynamic Mothers project, waarbij ongedocumenteerde moeders begeleid worden bij de oprichting van een eigen onderneming. Ze weet wat het is om zonder verblijfspapieren door het leven te gaan en waakt als een moederkloek over ‘haar’ moeders. ‘Wij bestaan niet voor de overheid, maar we zijn er wel. We overleven met wat we aan baantjes kunnen vinden.’ Mensen zoals Ukamaka zijn afhankelijk van werk in de informele sector. Schoonmaken bij particulieren bijvoorbeeld, of de horeca. Dat maakt hun positie kwetsbaar. ‘Ze worden behandeld als wegwerpartikelen’, zegt Dominique Nientker, directeur van Human Aid Now en een van de drijvende krachten achter de Dynamic Mothers.

‘Deze mensen zijn hier gekomen om geld te verdienen voor zichzelf of hun familie. Of om hun kinderen goed onderwijs te kunnen geven. Ze willen niets liever dan legaal werken, maar mogen dat niet. En ondertussen kan Nederland niet zonder hen. Ze leveren een belangrijke bijdrage aan onze economie, maar krijgen er niks voor terug. Geen bescherming, geen pensioen, geen vangnet. Het is moderne slavernij.’

Dynamic Mothers

Vooral vrouwen die de zorg voor kinderen moeten combineren met tig verschillende baantjes en oudere vrouwen zitten in een precaire positie. Voor hen is het Dynamic Mothers project een uitkomst. ‘Het was geen vooropgezet plan om de groep bij elkaar te brengen, het ging eigenlijk vanzelf’, vertelt Ukamaka. ‘Vrouwen bleven met vragen bij me aankloppen en hun problemen met me delen. Zo is langzaamaan Dynamic Mothers ontstaan.’ Inmiddels bestaat de groep uit meer dan 40 moeders, en er sluiten nog steeds vrouwen aan.

Samen training volgen

Elke vrijdag komen ze bij elkaar. De afgelopen maanden heeft een eerste groep van 17 vrouwen trainingen gekregen. Boekhouden, spreken in het openbaar, uitleg over de wet- en regelgeving- alles om de start van hun eigen bedrijf soepel te laten verlopen. Akuchukwu kwam bij de Dynamic Mothers nadat ze iemand had verteld dat haar visum bijna afliep en zij en haar 1-jarige zoontje daarna dus zonder papieren door het leven zouden gaan. In haar thuisland was ze al fotograaf, en dat beroep wil ze nu ook in Nederland weer gaan oppakken.

Het starten van haar eigen onderneming is voor Akuchukwu een eerste stap op weg naar vrijheid. ‘Als zelfstandig ondernemer kun je in Nederland een verblijfsvergunning aanvragen om als zelfstandige te werken. Je hoeft alleen maar de gebruikelijke officiële procedure te volgen, en wie weet heb je geluk en wordt de verblijfsvergunning toegekend. Ik ben er nu nog mee bezig, maar tot nu toe verloopt het proces goed.’

Geven vanuit vertrouwen

Om Ukamaka en Akuchukwu een extra steuntje in de rug te geven, krijgen zij en 19 andere vrouwen een onvoorwaardelijke gift van Kansfonds. ‘De afgelopen zes jaar heeft Kansfonds het voedselproject van Human Aid Now in Amsterdam medegefinancierd. Bedoeld als noodhulp en dat zou geen structurele voorziening moeten zijn. Daarom willen we toe naar duurzamere ondersteuning’, zegt Tessa Smets, programma-adviseur bij Kansfonds. ‘Toen we hoorden van het Dynamic Mothers project dachten we: we gunnen deze vrouwen de rust en tijd om uit te zoeken hoe ze een zekerder bestaan kunnen opbouwen. Met een maandelijkse gift die ze naar eigen inzicht mogen besteden, geven we hen die ruimte.

Van mei 2025 tot mei 2027 krijgen de ongedocumenteerde moeders twee jaar lang elke maand 150 euro, en volgt daarna een afbouwperiode van een half jaar. ‘Ze krijgen het bedrag natuurlijk contant’, aldus Smets, ‘want als je geen papieren hebt kun je ook geen bankrekening openen.’ Kansfonds stelt geen voorwaarden; de vrouwen mogen zelf bepalen wat ze met het geld doen. ‘Wij geven vanuit vertrouwen en geven de vrouwen daarmee de regie in handen.’ En dat werkt.

Voldoening

‘Het betekent heel veel voor me’, vertelt Ukamaka. ‘Ik heb twee jongens van 10 en 14 jaar die voetballen. Soms kreeg ik wel eens tweedehands voetbalschoenen, maar niet altijd in de juiste maat. Of ze waren al erg versleten. Dankzij de maandelijkse gift heb ik schoenen in hun maat en in goede staat voor ze kunnen kopen, en hun clubtenue. Ik hoef niet meer te smeken en ik hoef me niet meer rot te voelen. Als ik zie hoe ze met hun nieuwe spullen optimaal kunnen spelen, word ik daar heel blij van.’

Bovendien kan ze nu wat geld opzijzetten. ‘Met het geld dat ik had gespaard van mijn werk en deze gift kon ik bijvoorbeeld op Moederdag mijn zonen meenemen naar KFC om samen iets te eten. Dat gaf me een gevoel van voldoening. Het was een feestje dat ik iets voor ze kon kopen wat ze al heel lang wilden.’

‘Lifesaver’

‘Ik kijk elke maand uit naar het geld’, zegt ook Akuchukwu. ‘Het lost veel problemen op. Het helpt me bij het doen van boodschappen. Want je weet hoe het met kinderen gaat: die hebben altijd honger. Je koopt altijd wel het een en ander, maar soms moet je wat extra inkopen doen. Iets wat je niet gepland had. Het voelt goed dat ik dat nu voor mijn zoontje kan doen.’

Informeel netwerk verstevigen

We laten de effecten van de onvoorwaardelijke gift onderzoeken. ‘Wij denken dat het feit dat de moeders zelf over hun geld mogen beschikken tot meer zelfredzaamheid leidt’, zegt Tessa Smets van Kansfonds . ‘En zien het als structurele aanpak voor bestaanszekerheid.’ Een ander belangrijk aspect van dit project is voor Kansfonds het omzien naar elkaar: ‘Dat komt terug in het verstevigen van het informele netwerk. De vrouwen zijn allemaal lid van een kerk en hebben over het algemeen een sterk informeel netwerk om zich heen. Als je hen helpt, verstevig je ook de minisamenleving om hen heen.’
 
Dat is precies wat er gebeurt, beaamt Akuchukwu. ‘We helpen elkaar. Als ik moet werken, past een oudere dame uit de groep op mijn zoontje. Als een van ons een probleem heeft, komen we allemaal samen om die persoon te helpen en het probleem zo goed mogelijk op te lossen. Als het ons zelf niet lukt, proberen we hulp van buitenaf te zoeken. We bundelen onze krachten om ervoor te zorgen dat het probleem van een van onze moeders wordt opgelost.’

Eigen weg gaan

Onlangs ontvingen Akuchukwu en de andere Dynamic Mothers hun certificaat omdat ze met goed gevolg hun onderneming hebben opgestart. Dominique Nientker van Human Aid Now luistert vol trots naar de presentaties van de vrouwen. ‘Ik ben zo onder de indruk van wat jullie allemaal hebben bereikt, en nog willen bereiken. Ik zie hier allemaal powervrouwen.’
 
Akuchukwu hoopt dat dit het begin is van iets nog veel mooiers. ‘Ik weet dat de gift na 2,5 jaar stopt. Dus ik hoop en bid dat ik die verblijfsvergunning krijg en me dan volledig op mijn fotografiebedrijf kan storten, want omdat ik op dit moment niet over de benodigde documenten beschik, ben ik beperkt in mijn mogelijkheden om zelf iets op te bouwen. Met de juiste documenten en alles op orde ben ik in staat om verder te komen, mijn eigen weg in te slaan.’