Nederland heeft een gigantisch woningtekort. De groep die het hardst wordt getroffen, baart ons zorgen: dak- en thuisloze mensen. Wat speelt er? En wie zijn nodig om dit vraagstuk op te lossen?
Dak- en thuisloosheid komt in elke gemeente voor, vooral onder de groep mensen die (nog) niet in beeld is bij opvanginstanties. Het stereotype beeld van een man op straat met complexe problematiek doet geen recht aan de werkelijkheid. Ook moeders met kinderen, mensen met een baan, jongeren of arbeidsmigranten zonder vangnet kunnen allemaal dak- of thuisloos raken. Uit de ETHOS-tellingen van Kansfonds en Hogeschool Utrecht blijkt onder meer:
33% van de dak- en thuisloze mensen is vrouw
15% van de dak- en thuisloze mensen is kind en 20% is jongvolwassen (18-27 jaar)
30% verblijft noodgedwongen bij familie of vrienden
20% slaapt op niet-conventionele plekken zoals in een auto of stacaravan
Dakloosheid is slopend. De stress en uitzichtloosheid vragen van mensen het onmogelijke. Het persoonlijk leed is groot. Het niet oplossen van dakloosheid kost de samenleving bovendien veel geld. De kosten voor de maatschappij zijn tussen de € 30.000 en € 85.000 per dakloze persoon per jaar. Die kosten zijn vanwege de maatschappelijke opvang en crisisopvang. Maar bijvoorbeeld ook vanwege de uithuisplaatsing van kinderen van wie de ouder geen woonplek heeft. Terwijl het aantal dakloze mensen toeneemt, groeit ook het maatschappelijk ongemak. Hoe kan het dat we dit niet met elkaar weten op te lossen? Wonen is toch een mensenrecht? Ieder mens heeft toch recht op een menswaardig bestaan?
Een eigen woonplek is het beste startpunt voor een nieuwe toekomst. Er is weer rust en veiligheid. Er zijn geen zorgen meer over waar je vanavond kan slapen. Je hoeft niet langer al je bezittingen mee te dragen omdat je geen plek hebt om ze op te bergen. Er is weer ruimte om te kunnen herstellen en het leven op de rit te krijgen. En eindelijk word je weer gezien als mens, en niet als probleemgeval. Ook het economische voordeel om dak- en thuisloosheid te doorbreken is groot, zo is berekend. Elke euro die je eraan uitgeeft, spaart maar liefst zo’n 2,30 euro aan kosten uit.
De woningnood in Nederland is schrikbarend. De wooncrisis raakt de mensen die dak- en thuisloos zijn het hardst. Hoe komt dat?
Veel vastgoed voor mensen met een kleine beurs is verdwenen. Corporaties hebben destijds een deel van hun sociale woningen verkocht, in opdracht van de overheid.
Vaak wordt gedacht dat dakloosheid iemands eigen schuld is. Maar er is niet veel voor nodig om dakloos te raken. Denk bijvoorbeeld aan ouders die na een scheiding geen woning kunnen vinden. Mensen die een tijdje in een instelling verbleven en geen huis (meer) hebben om naar terug te keren. Of mensen die door ziekte of baanverlies op zoek moeten naar iets goedkopers – wat er vaak niet is.
Verhuurders denken bij dakloze mensen vaak aan wanbetaling, geluidsoverlast en verslaving. Ze geven bij het toewijzen van een woning liever de voorkeur aan anderen. Maar klopt dat overlastbeeld wel? Woningcorporatie Portaal deed onderzoek onder haar huurders om te zien of ex–dakloze mensen meer overlast veroorzaken. Dat bleek niet het geval.
Het huidige beleid voor de aanpak van dakloosheid, is tijdelijke opvang organiseren. Maar opvang is wat anders dan een woonplek. Toch zitten dakloze mensen – met en zonder kinderen – vaak maandenlang in de opvang. Terwijl al lange tijd bekend is dat direct zorgen voor een woonplek de enige juiste oplossing is.
Mensen zonder thuis krijgen vaak eerst zorg om hun leven op de rit te krijgen. Hebben ze laten zien dat ze een zelfstandige woning aankunnen of ‘verdienen’? Dan krijgen ze hulp om een woning te vinden. Dat is de omgekeerde wereld. Dakloosheid is geen zorgprobleem, maar een woonprobleem. Ook op overheidsniveau zie je die kronkelredenering. Beleid op het gebied van dak- en thuisloosheid valt onder het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport. Terwijl het ministerie van Binnenlandse Zaken huisvesting in portefeuille heeft.
In veel gevallen moet je een adres hebben om je in te kunnen schrijven als woningzoekende. Dat schiet natuurlijk niet op, want daar ontbreekt het nou net aan als je geen thuis hebt. Ook mensen die niet digitaal vaardig zijn of moeite hebben met lezen, belanden op een hindernisbaan. Voor hen is het nauwelijks mogelijk om je in te schrijven als woningzoekende. Daarvoor is het inschrijfsysteem te ingewikkeld.
In Nederland staat 39 vierkante kilometer aan gebouwen leeg. Denk aan oude fabrieken, kerken, kantoorpanden en winkels. Omgerekend zijn dat maar liefst 5.500 voetbalvelden. Daar passen heel wat woonplekken in. Pakweg 500.000, berekende het Platform Woonopgave. Waarom wordt deze leegstand niet benut? Een samenspel van factoren speelt een rol. Zoals vergunningen die niet verleend worden. Eindeloos lange procedures. En gebrek aan investeerders.
Mensen die woonruimte beschikbaar willen stellen in hun eigen huis, hebben te maken met ontmoedigende regelgeving. Zo staat vaak in het huurcontract dat onderhuur niet is toegestaan. Voor huiseigenaren met een hypotheek geldt meestal een vergelijkbaar verbod. Ook zijn er financiële drempels. Mensen raken bijvoorbeeld toeslagen kwijt als ze een kamer verhuren en gaan er dus financieel op achteruit.
Uiteenlopende partijen hebben een stukje van de oplossing om dak- en thuisloze mensen aan een woonplek te helpen: beleggers, financiers, vastgoedbezitters, woningcorporaties, projectontwikkelaars, gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties, rijksoverheid, maatschappelijke organisaties, wijkbewoners en dak- en thuisloze mensen. Dat maakt de uitdaging ook zo groot. We hebben elkaar hard nodig om het woonprobleem op te lossen.
De beste oplossing tegen dakloosheid? Een woonplek! Al jaren maakt Kansfonds met samenwerkingspartners stoere, slimme en innovatieve woonoplossingen vindbaar, haalbaar en opschaalbaar in de strijd tegen dak- en thuisloosheid en de woningnood. Welke sleuteloplossingen zijn er zoal?
Kansfonds zet samen met andere maatschappelijk betrokken investeerders een vastgoedfonds op dat betaalbare en permanente huisvesting realiseert voor dak- en thuisloze mensen: Thuisfonds.
