Het jubileum van stichting Gast valt in een politiek roerige tijd: in Den Haag worden strenge asielwetten uitgewerkt, met beperkingen voor gezinshereniging, minder permanente verblijfsvergunningen en het strafbaar stellen van verblijf zonder papieren. De wetsvoorstellen zijn een voortzetting van een systeem dat al jaren vastloopt, meent Charlotte van Tuyll, coördinator bij Stichting Gast. ‘Wij ruimen hier dagelijks de puinhopen op van beleid dat mensen ziek maakt met eindeloze asielprocedures en jarenlange onzekerheid of je kunt blijven. Ondertussen kunnen ze alleen maar wachten. Het is schrijnend wat dat met mensen doet.’
Stichting Gast biedt al 25 jaar thuis én toekomst
Wie in Nederland ‘te gast is’ zonder geldige verblijfspapieren, zit vaak in een uitzichtloze situatie. Deze mensen hebben geen huis, geen geld, geen kansen en niets om naartoe te leven. Stichting Gast biedt in Nijmegen hulp en perspectief. Via basisvoorzieningen, begeleiding en een groot netwerk dat deuren opent naar studie of vrijwilligerswerk. En dat al een kwart eeuw.
Wat kan ik doen om asielzoekers te laten merken dat ze wél welkom zijn?
Charlotte ziet in Nijmegen gelukkig ook een andere mentaliteit. ‘Veel mensen spreken zich uit tegen de harde landelijke toon. Inwoners komen op straat naar ons toe, of stappen ons kantoor binnen en bieden hulp aan. Laatst sprak ik met een inwoner uit een naburig dorp, waar geprotesteerd werd tegen de komst van een asielzoekerscentrum. Ze vroeg me: wat kan ik doen om asielzoekers te laten merken dat ze wél welkom zijn?’
Mede lezen?
Dit artikel komt uit ons magazine Mede Mogelijk Maken. Meer lezen? Vraag een abonnement aan en ontvang het magazine voortaan gratis in je brievenbus.
25 jaar reuring
De houding van Nederland richting mensen zonder papieren was de afgelopen jaren wisselend. Terugkijkend op 25 jaar Gast ziet Charlotte vooral brede steun uit de stad. De stichting ontstond in 2000, kort nadat twee asielzoekerscentra in Groesbeek werden gesloten. Vijftien mensen zonder papieren stonden toen op straat. Meteen sprongen mensen op om te helpen. Inwoners en kerken regelden samen noodopvang en de gemeente bood een oude kazerne als kantoor aan.’ In de jaren daarna kwam er hulp uit alle hoeken: kerken, kloosters, studenten, culturele organisaties, winkels en de kraakbeweging doneerden geld, regelden spullen en opvangplekken. ‘Gasten deden zelf actief mee met acties en evenementen, waardoor iedereen zich verbonden voelde.’ Rond het generaal pardon van 2007 kreeg een groot deel van de gasten een verblijfsvergunning. ‘In die tijd kreeg Gast ook veel steun: zo gaf de provincie Gelderland een flinke subsidie, waardoor we mensen een dak boven hun hoofd en leefgeld konden bieden. Daarna zakte de hulpvraag wat in, tot er weer een grotere groep ongedocumenteerde mensen onze hulp nodig had. Vanaf die tijd nam de landelijke druk op afgewezen vluchtelingen om te vertrekken alleen maar toe. Maar omdat mensen zonder papieren niet zelf het land konden verlaten, klopten ze bij ons aan voor noodopvang. Het kinderpardon in 2013 gaf nog wat nieuwe hoop, tot dat in 2019 werd afgeschaft. Sinds die tijd is het politieke klimaat steeds harder geworden.’
De maatschappij mag dan veranderen, het doel van Gast is al 25 jaar hetzelfde: mensen in een uitzichtloze situatie een thuis en een toekomst bieden, aldus Charlotte. ‘Want iedereen verdient een kans op een goed leven.’ En ondanks alle tegenwind is Gast goed ingebed in de lokale samenleving. ‘Naast hulp en subsidies van particulieren en fondsen, hebben we een stevig netwerk opgebouwd met partijen die ons steunen. Van sportcentra waar mensen kosteloos kunnen sporten, tot onderwijsinstellingen die mensen zonder verblijfspapieren een opleiding laten volgen.’
Want iedereen verdient een kans op een goed leven.
Overleven in Nederland
Die steun is broodnodig. ‘Mensen zonder papieren belanden al snel in een overlevingsmodus’, vertelt Charlotte. ‘Velen zijn getraumatiseerd door geweld, armoede en oorlog. Terug naar het land van herkomst is meestal geen optie. Maar hier zijn hun mogelijkheden beperkt. Want meedoen mag niet, de regering keert zich van hen af.’ Door al die factoren liggen mentale problemen en verslaving op de loer. Dat is niet zo gek, vindt Charlotte. ‘Wij willen deze mensen weer wat meewind geven, en zorgen eerst voor de basis: een dak boven het hoofd, geld voor boodschappen en medische zorg.’
Van stress naar helder toekomstbeeld
Pas als die basis op orde is, komt er ruimte om over de toekomst te denken. ‘Cruciaal, want een helder toekomstbeeld geeft mensen hoop. Samen onderzoeken we daarom verschillende scenario’s en stippelen we concrete plannen uit. Via ons netwerk regelen we een zinvolle dagbesteding of zorgen we dat mensen een opleiding kunnen volgen. En wie een nieuwe asielprocedure op wil starten, ondersteunen we bij juridische en praktische zaken.’ En niet voor niets: de helft van de deelnemers van Gast kreeg de afgelopen tien jaar via nieuwe procedures een verblijfsvergunning.
Toekomst in steigers
Ook Ahmed klopte aan bij Gast. In 2015 vluchtte hij uit Irak naar Nederland. ‘Toen mijn asielaanvraag werd afgewezen, had ik geen idee waar ik heen moest. Terug naar Irak kon niet, maar hier had ik niets meer.’ Niets, behalve wat vrijwilligerswerk als tolk. Dat bleek zijn redding, want zo kwam hij in contact met Gast. ‘Ze regelden onderdak en medische hulp. Daardoor had ik veel minder stress. Ik kreeg ook begeleiding. Hoe wil je verder, vroegen ze. Ik wilde een mbo-opleiding bouw en onderhoud volgen en dankzij het netwerk van Gast lukte dat. Ik ben trots dat ik die heb afgerond. Binnenkort krijg ik ook juridische hulp bij een nieuwe asielprocedure.’
Een kloppend plaatje
Ahmed zet zich ondertussen ook in voor de toekomst van zijn lotgenoten. Via Shared Visions – een project van het actienetwerk van Kansfonds – maakt hij mensen zonder papieren zichtbaar. Samen met fotografen, ontwerpers en andere mensen zonder papieren werkt hij aan een communicatietoolkit en beeldmateriaal voor ngo’s om een menselijk en realistisch beeld te geven van deze groep. Zo werkte Ahmed mee aan een serie video’s voor sociale media. ‘Veel mensen denken dat wij op straat slapen en problemen maken. Wij laten zien dat dit beeld niet klopt. We zijn gewoon mensen die een nieuwe toekomst zoeken en een steuntje in de rug nodig hebben.’
Ook Stichting Gast werkt hard aan beeldvorming. De stichting grijpt het jubileum aan voor nog meer zichtbaarheid met de lancering van de campagne Gastvrij Nijmegen in 2026. ‘Met een rondreizende tentoonstelling van portretten, een jubileumexpositie en banners in de stad halen we mensen zonder papieren uit de schaduw en laten we zien dat er plek voor ze is. Daarnaast hopen we op extra donateurs, vrijwilligers, en bedrijven die bijvoorbeeld stageplekken kunnen bieden. We zijn volledig afhankelijk van fondsen, particuliere steun en giften, dus zo bouwen we aan een nog sterker netwerk.’
