‘Voor veel bezoekers is gezellig samen eten niet vanzelfsprekend’

Vrijwilligers lopen heen en weer met schalen vol boterhammen, ontbijtkoek en kaas. Een jonge man smeert een flinke stapel boterhammen met pindakaas. Aan een tafeltje vlakbij zit Drago. Hij opent z’n tas en zet een pot sambal op tafel. ‘Dat eet ik hier altijd op m’n tosti.’ Drago is dakloos en komt al ruim vijf jaar bij Het Kruispunt, voor rust en soms wat te eten. En nu hij er toch is, kan hij mooi zijn telefoon opladen. Een half uur na opening van de inloop zijn alle tafels bezet.

Buiten voor de deur van de kapel, in het zonnetje, zit de ‘oude garde’ van Het Kruispunt. Zoals Hans. Hij woont vlakbij, in een seniorenwoning, en komt hier al jaren over de vloer. ‘Het is fijn dat deze plek er is. Als ik een beetje down ben, kan ik hier met iemand praten. Ik ken alle mensen.’ Naast hem zit Clemens. Uit zijn tas op de grond steken een paar beschilderde canvassen. Clemens is kunstenaar en heeft vanochtend weer werk op straat verkocht. Hij woont tegenwoordig beschermd, maar in zijn hart voelt hij zich nog altijd meer thuis op straat. ‘Daar kan ik helemaal mezelf zijn. Net als hier.’

Waardevolle gesprekken

De kapel is een warme oplaadplek voor mensen zonder thuis in Nijmegen. Stichting Het Kruispunt kocht het monumentale pand in 2002 van de gemeente voor een symbolisch bedrag. Nu worden hier wekelijks drie inloopmiddagen met maaltijd georganiseerd, en is er twee keer per maand een gebedsviering. ‘We benaderen bezoekers hier niet vanuit een zorgverlenersbril, maar voeren gesprekken van hart tot hart’, vertelt Inge Smit. Als straatpastor bij Het Kruispunt biedt ze geestelijke ondersteuning aan dak- en thuisloze mensen. Niet alleen in de kapel, maar ook in hun eigen leefwereld, op straat, in opvangcentra, hun tijdelijke woonplek of de gevangenis.

‘Door mensen te zién en naar ze te luisteren ontstaat er een vertrouwensrelatie. En voelen ze ruimte om dingen met je te delen. Er is veel behoefte aan een goed gesprek. Je kunt je misschien voorstellen dat wanneer je geen thuis hebt, je elke dag bezig bent met overleven. Je vergeet na verloop van tijd wie je nog meer bent. Waar geniet je van? Hoe ben je opgegroeid en wat zijn jouw waarden? Door daarover te praten, kunnen bezoekers zich weer mens voelen. Iets waar iedereen recht op heeft.’

Je gewenst voelen

Vrijwilliger Maike beaamt die bijzondere rol van Het Kruispunt. ‘Het mooie is dat mensen hier even niét als dak- of thuisloze worden bestempeld. We voeren gelijkwaardige gesprekken, en daarin zit niet zoiets als geven of nemen. Sommigen zeggen na afloop toch in alle oprechtheid ‘dankjewel’ tegen me. Ik merk daaraan dat ze zich uitgekotst voelen door de maatschappij. Dan zeg ik terug: ‘Jij ook bedankt voor de ontmoeting.’

Voor dak- en thuisloze mensen is het fijn om je ergens gewenst te voelen, legt Inge uit. ‘Wij vormen met alle bezoekers samen een gemeenschap. We kijken naar elkaar om en steunen elkaar. Vergelijk het een beetje met een familie: als je er een tijdje niet bent, word je gemist. Dat draagt bij aan een gevoel van zingeving voor onze bezoekers, en gaat eenzaamheid en isolatie tegen.’

Steeds meer mensen zonder huis

Inloophuizen en straatpastoraten signaleren vaak als eerste de gevolgen van politieke ontwikkelingen, beleidsveranderingen of economische trends. Zo merkt Inge dat de samenstelling van de bezoekers flink verandert. ‘Vroeger hadden we veel bezoekers zoals Hans en Clemens, die voor de gezelligheid komen. Maar de laatste jaren kloppen hier steeds meer dakloze mensen aan. Een schrijnend gevolg van het grote tekort aan woningen, waardoor mensen in de maatschappelijke opvang ‘vastzitten’ en niet kunnen doorstromen naar een betaalbaar huis. Met als resultaat een dichtgeslibde opvang in Nederland.’

‘Soms komen arbeidsmigranten hier binnen met een koffer. “Volgende week heb ik weer werk, hoor!”, zeggen ze dan. En soms is dat ook zo. Maar bij de meesten denk ik: had je toch maar een woning om tot rust te komen en je volgende stap naar werk te zetten. Dat die plekken er niet zijn vind ik heel lastig. We doen hier dus wat we kunnen om ze toch weer op weg te helpen.’

Verbondenheid vieren

Met de komst van meer dakloze mensen, is het een uitdaging om de gemeenschap sterk te houden. ‘De groep wordt steeds groter. Gelukkig hebben we een fijne harde kern die ons hierbij helpt. En vaste activiteiten zorgen ook voor verbinding, zoals de vieringen op zondag. Ik deel daar vaak een verhaal waar we met z’n allen over doorpraten. Na afloop lunchen we gezellig samen aan een lange tafel. Voor veel bezoekers is het niet vanzelfsprekend om met een gemeenschap of familie aan tafel te gaan. Juist daarom is het hier vaste prik na de dienst.’

Ook probeert Inge de kansen voor verbinding te pakken die ze ziet. ‘Zo stelde Drago laatst voor om roti te koken voor de groep. Ik heb toen meteen met hem een dag afgesproken. Ik denk dat de kracht van Het Kruispunt is: zién dat bezoekers ook veel te geven hebben. Dat maakt de gemeenschap ondanks alle veranderingen zo sterk.’