De kracht van ervaringsdeskundigen: jongeren weer bereiken

Jongeren in de problemen. Ze laten zich vaak moeilijk helpen door reguliere hulpverleners. Ervaringsdeskundigen, mensen die soortgelijke problemen hebben gehad, weten deze jongeren vaak beter te bereiken. Waarom is dat? Investeren hulporganisaties in ervaringsdeskundigheid?
En wat zijn hun ervaringen?

‘We zijn geen hulpverleners.’ Ayra Kraan van de Kandidatenmarkt in Amsterdam is resoluut. ‘We zijn trainers, coaches. We begeleiden jongeren met problemen om grip op hun leven te krijgen. Via trainingen en workshops over onder meer werk, schulden en leven. En via werkplekken, stageplekken en opleidingen bij samenwerkingspartners. We lossen de problemen niet voor hen op, maar motiveren en activeren hen om dat zelf te doen.’ Het is de moderne manier van hulpverlening. Ervaringsdeskundigheid helpt daarbij. ‘Je vindt het bij ons overal’, zegt Ayra. ‘Bij professionals die zelf problemen hebben of hadden, bij vrijwilligers en peer-educators, jongeren die in een traject zitten en onze ambassadeurs zijn.’

‘Ze bereiken jongeren beter en zijn een rolmodel’

Ayra Kraan, projectleider de Kandidatenmarkt

Vol stress

Een ervaringsdeskundige kan jongeren beter bereiken, merkt Ayra. ‘Hij of zij kent de problematiek, weet hoe het is om op straat te leven, herkent de stress die ze hebben. Dan coach je anders.’ Ze geeft een voorbeeld. ‘Stel, een jongere werkt twee dagen. Als hulpverlener denk je dan misschien: ga meer werken. Maar als zo’n jongen vol stress zit, kan dat niet. Een ervaringsdeskundige weet dat, hij zal zo’n vraag niet stellen.’

Hoopverleners

De ervaring is dus goed voor de klik. Daarbovenop is een ervaringsdeskundige een rolmodel, zegt Anneke Plukaard, projectleider van ExpEx in Den Haag. ‘Hij of zij is het levende bewijs dat je uit de problemen kunt komen.’ De organisatie heeft al zo’n vijftig ex-zwerfjongeren opgeleid tot ervaringsdeskundige.‘Ze leren om met hun ervaringen lotgenoten te inspireren en de stap naar professionele hulp te verkleinen. Ze vormen een kwalitatieve aanvulling op de professionals. Het zijn hoopverleners, geen hulpverleners.’ Sommige ervaringsdeskundigen groeien door naar een baan in de hulpverlening. ‘Dit inspireert hulpverleners om ook hun ervaring in te zetten. Dat is mooi, want jongeren hebben behoefte aan de mens in de hulpverlener, niet alleen aan de professional.’

‘Het zijn hoopverleners, geen hulpverleners.’

Anneke Plukaard, projectleider van ExpEx

Meedenken over beleid

De ExpEx – Experienced Experts – zijn er gekomen omdat jongeren een maatje misten in de hulpverlening. Anneke: ‘Eerst koppelden we een ExpEx direct aan een jongere, maar het blijkt lastig om op papier koppels te vormen die een klik hebben. Daarom zeggen we nu tegen de ExpEx: doe mee met een activiteit en kijk of je chemie hebt met iemand. Zo ontstaan natuurlijke koppels.’ Niet iedere ervaringsdeskundige heeft een
maatje. ‘ExpEx leveren op tal van manieren hun bijdrage. Ze denken mee over beleid van gemeenten en jeugdhulporganisaties, geven workshops en werken aan projecten om de transitie in de jeugdzorg gestalte te geven.’

Netwerk versterken

Zowel in Amsterdam als Den Haag vormen de ervaringsdeskundigen een gemeenschap op zich. Anneke: ‘Ze zoeken elkaar op en houden elkaar in de gaten.’ Ayra vult aan: ‘Wij hebben een inloop waar de jongeren elkaar ontmoeten. Ook jongeren die hun leven weer op de rit hebben, zijn er regelmatig. Ze koken samen, kletsen wat. We willen die community versterken door gezamenlijk activiteiten te organiseren. Een sterk netwerk is belangrijk om uit de problemen te komen én te blijven.’

‘Hij was er op een cruciaal moment’

Michael (25) (om privacyredenen is dit niet zijn echte naam)

‘Vanaf mijn achttiende heb ik in de problemen gezeten. Ik werd dakloos, kwam terecht in de zware criminaliteit. Waarom? Een combinatie van toeval, verkeerde keuzes, de verkeerde mensen. Ik had ook veel schulden. Toen ik besloot om eruit te stappen en me in te schrijven op een adres, kwamen de incassobrieven binnen. Ik kan je vertellen dat de verleiding dan groot is om weer het verkeerde pad op te gaan.’

Hulp en liefde

‘Bij de Kandidatenmarkt kreeg ik een coach met soortgelijke ervaringen. Hij begreep me, ik voelde dat hij het beste met me voor had. Ik zag hem ook als voorbeeld: zie je, het kan, je kunt wél uit de shit komen. Het is me gelukt, dankzij veel inzet, de wil om te veranderen en hulp en liefde van mensen om me heen. De coach was er op een cruciaal moment. Bij de gemeente kreeg ik geen identiteitskaart, omdat ik die niet kon betalen. Geen ID betekent geen woning, geen werk, niks. Hij gaf me honderd euro. Dat vond ik heel bijzonder. Dat gaf me vertrouwen. Als hij me niet gesteund had? Dan was het misschien fout gegaan.’

Vooruit

‘Ik werk nu als zzp’er in de bouw. Ik monteer ramen en kozijnen, heb het druk. Maar ik wil vooruit. Mijn droombaan is als ICT’er software coderen in een groot internationaal bedrijf. Daarvoor wil ik een opleiding gaan volgen. Ook hebben mijn vriendin en ik plannen om te gaan samenwonen. Ik ben tevreden hoe het nu gaat.’

‘Je krijgt een heel ander gesprek’

Rochelle Ras (32), ervaringsdeskundige en coördinator bij ExpEx

‘Ik heb in mijn jeugd trauma’s opgelopen. Mijn moeder was zwaar borderliner. Als ik een kwartiertje te laat thuiskwam, was er het ene moment niets aan de hand, en schold ze mij het andere moment de huid vol of zette ze me op straat. Op mijn zeventiende stond ik definitief buiten. Ik wist niks van de wereld. Daardoor gaf ik meer geld uit dan ik had en vertrouwde ik onbetrouwbare mensen. Ik bouwde schulden op en werd mijn huis uitgezet. De verhuurder verhuurde de woning illegaal aan mij onder en bleek een oplichter te zijn.’

Maatje

‘Zeven jaar lang heb ik therapie gevolgd. Die heeft me op de been geholpen. Toen ik mijn leven weer grotendeels op de rit had, leerde ik ExpEx kennen. Dat leek me wel wat: mijn ervaring inzetten voor anderen. Ik had zelf graag een maatje gehad toen ik in de problemen zat. Je krijgt dan een heel ander gesprek met een hulpverlener. Die zit in een rol, een ervaringsdeskundige is zichzelf en bouwt makkelijker een band op. Dat is zó belangrijk, daarna kun je pas tot iemand doordringen.’

Promoten

‘Bij ExpEx werk ik acht uur per week als coördinator. Ik leg organisaties uit wat ervaringsdeskundigen kunnen bieden en kijk bij welke ExpEx een hulpvraag past. Ook begeleid ik groepsavonden waar de ExpEx elkaar ontmoeten en ervaringen delen. Heel leuk werk. Ik ben ervaringsdeskundigheid ook intern aan het promoten. Als wij als collega’s onze ervaringen onderling delen, leren we elkaar beter kennen en kunnen we beter samenwerken. Er is afgesproken dat we daaraan gaan werken. Tof!’