Analyses van armoede in Nederland
De afgelopen jaren zijn tal van adviezen verschenen over armoede in Nederland. Zoals van het Nibud, de VNG, Ombudsman en de Commissie Sociaal Minimum in haar eerste rapport en tweede rapport ‘Een zeker bestaan’. Deze analyses, gebaseerd op cijfers van het CBS, SCP en Nibud, laten zien dat langdurige armoede en armoedegrensproblemen bij veel huishoudens blijven toenemen. De rode draad in alle aanbevelingen is:
- Het sociaal minimum is te laag en moet verhoogd worden.
- Het stelsel van toeslagen, bedoeld om de ergste armoede te compenseren, is bureaucratisch, onvoorspelbaar en ontoegankelijk.
- De menselijke maat is zoek, de bejegening hardvochtig.
Steeds meer mensen in Nederland leven onder de armoedegrens of net daarboven. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek en het Sociaal en Cultureel Planbureau zijn er honderdduizenden gezinnen waarvan het inkomen onder de armoedegrens ligt, inclusief gezinnen met minderjarige kinderen en alleenstaande ouders.
Duurzame visie lijkt nog ver weg
De ontwikkelingen en cijfers in Nederland rondom armoede veranderen onder invloed van o.a. inflatie, energieprijzen en maatregelen vanuit de overheid. Armoede leeft nog altijd in veel huishoudens: het aantal mensen in armoede blijft hoog, ook al dalen de armoedecijfers tijdelijk door overheidssteun, zoals coronamaatregelen en energietoeslagen. Tegelijkertijd neemt de ernst van armoede toe en groeit het aantal werkenden arm, mensen die ondanks werk financieel zwaar in de knel zitten. Ook huishoudens met twee jonge kinderen of twee puberkinderen komen moeilijk rond. Veel gezinnen hebben geen spaargeld en moeten keuzes maken tussen vaste lasten en andere basisbehoeften, wat leidt tot stress, mentale gezondheid problemen en sociale uitsluiting.
Een duurzame visie en structureel beleid om armoede en bestaansonzekerheid in Nederland aan te pakken lijken ver weg. Armoede is geen op zichzelf staand probleem, maar hangt samen met de arbeidsmarkt (lage salarissen voor uitvoerend werk), het fiscale systeem (arbeid wordt zwaarder belast dan vermogen), de woningmarkt (hoge huren en te weinig betaalbare woningen) en macro-economische ontwikkelingen. Veel mensen leven met een inkomen onder de armoedegrens of zonder financiële buffer, waardoor ze nauwelijks geld overhouden. Deze gezinnen, waaronder veel eenoudergezinnen en alleenstaanden, lopen een groter risico op langdurige armoede en kunnen niet volwaardig mee in de samenleving.
Steeds meer huishoudens, ook met thuiswonende kinderen, ervaren dat inkomen nét niet voldoende is om te voorzien in minimale levensbehoeften. Voor hen is de nieuwe armoedegrens en de meetmethode van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) cruciaal om inzicht te krijgen in werkelijke kosten en daadwerkelijke uitgaven. Wanneer energie meegenomen wordt in de berekeningen, blijkt dat het aantal mensen dat onder de armoedegrens leeft nog hoger ligt.
